Le couperet

2005// Costa-Gavras 

Τι κάνεις όταν είσαι μεγαλοαστός, με τη βίλα σου στα αντίστοιχα βόρεια προάστια της Γαλλίας, μία υπέροχη σύζυγο, παιδιά, σκύλο, εργαζόμενος επί δεκαπέντε χρόνια στην ίδια εταιρεία και αυτή αποφασίζει να σε απολύσει μαζί με άλλους εξακόσιους χιλιάδες εργαζόμενους, γιατί κάνει συγχωνεύσεις; Δεν κάνεις απεργία, δεν κάνεις διαμαρτυρία, δεν κάνεις επίθεση στην εταιρεία, αλλά το γυρνάς τελείως. Διεστραμμένος και διεφθαρμένος καθώς είσαι από το χρήμα,  βιώνοντας την απώλεια της ταυτότητάς σου ως μεγαλοέταιρος, με τον ταραγμένο και κλονισμένο ανδρισμό σου, αφού ένας άνδρας οικογενειάρχης που δεν μπορεί να φέρει χρήματα για να συντηρήσει τη σπιταρώνα, δεν είναι άνδρας, καταλήγεις στον φόνο. Στον φόνο των υποψηφίων και του εργαζόμενου στην ονειρική θέση για σένα. Θέλεις να τη διεκδικήσεις, αλλά δεν έχεις όσα προσόντα έχουν και οι άλλοι, άρα πατώντας επί πτωμάτων θα φτάσεις εκεί που θες. Κυριολεκτικά, ο σκοπός σου αγιάζει τα μέσα; Ή κάπως έτσι.

Ο Κώστας Γαβράς ασκεί κριτική στην αδηφάγα λογική των μεγαλοέταιρων σε πολυεθνικές που λειτουργούν απόλυτα καταστροφικά, με σκοπό να ανέβουν στις βαθμίδες, να διατηρούν παχυλούς μισθούς, για να μπορούν να επιδεικνύουν την εξουσία και το χρήμα τους, για να μπορούν να αποκτήσουν ταυτότητα μέσα από την ανέλιξή τους στην καπιταλιστική πυραμίδα. Ο πρωταγωνιστής βρίσκεται σε μεγάλη σύγχυση, η οποία τον οδηγεί παραδόξως, απευθείας στον φόνο που αποτελεί και την πιο άμεση λύση εξόντωσης των πιθανών αντίζηλών του που δεν είναι καν πραγματικοί υποψήφιοι για αυτή τη δουλειά. Απλώς, ο ίδιος καταστρώνει ένα σχέδιο, ώστε μέσα από αυτό υποθέτει ποιοι θα μπορούσαν να στείλουν βιογραφικά για την ονειρική δουλειά που επιθυμεί να διεκδικήσει στην πιο ανεπτυγμένη εταιρεία χαρτιού, εντοπίζει έναν-έναν αυτούς που πιστεύει ότι θα ήταν καλύτεροι από αυτόν και πολύ απλά τους σκοτώνει. Το τέρας ξυπνάει μέσα του, αλλά φαίνεται πως είναι απολύτως φυσιολογικό για τον συγκεκριμένο τύπο ανθρώπου. Δηλαδή, είναι κάτι το οποίο οραματίζονται πολλοί μάλλον σε αντίστοιχες θέσεις και αυτός καταλήγει να το υλοποιήσει. Ο ήρωας βλέπει παντού διαφημίσεις με ημίγυμνες γυναίκες που συμβολίζουν την καταπατημένη επιθυμία του. Δεν μπορεί να έχει τίποτα  πια. Η γυναίκα του και τα παιδιά του προσπαθούν να τον βοηθήσουν, αλλά είναι φρικιαστικός και τους τρομάζει, τους απωθεί και  με την παράξενη συμπεριφορά του, φτάνουν να απορούν, αλλά όχι και τόσο, γιατί κάπως έτσι ήταν και πριν. Αλλά ακόμα και η οικογένεια περιμένει από αυτόν τον άνδρα να ανταποκριθεί ως ο πατέρας, ο στύλος της οικογένειας, που είναι πάντοτε ψύχραιμος και βρίσκει λύσεις. 

Στην ταινία αναδεικνύεται μέσα από το προσωπικό δράμα, ένας ευρύτερος προβληματισμός για την απληστία των εταιρειών, για την ανακύκλωση των ανθρώπων στον χώρο της εργασίας, για την έλλειψη αλληλεγγύης, για την υπαρξιακή σύγχυση των εργαζομένων, για τον καταναλωτισμό και τη διαφήμιση και για τον φαύλο κύκλο της επιτυχίας. Για να  φτάσεις στην απώτατη θέση που οραματίζεσαι στην πυραμίδα, πρέπει να θυσιάσεις, να σκοτώσεις, να εξοντώσεις, οποιονδήποτε υποθέτεις ότι θα μπορούσε να σε σαμποτάρει. Αλλά κι όταν φτάνεις εκεί που νόμιζες ότι ήθελες, πάλι υπάρχει μία αμφιβολία που εκκρεμεί και αναρωτιέσαι, αν αυτό, εν τέλει, ήταν και το επιθυμητό. 

Σημειώνω ότι αυτή η ταινία φτιάχτηκε για την κρίση πριν καν υπάρξει η κρίση. Ήταν σαν ο Γαβράς να προέβλεψε την επερχόμενη καταστροφή.