Ida

2013 // Pawel Pawlikowski

Η Ida του Pawlikowski είναι απλώς ένα αριστούργημα. Δεν με ενδιαφέρουν τα βραβεία που έχει πάρει. Παραμένει αναμφίβολο το ότι είναι μία αριστοτεχνικά δομημένη ταινία, με πάρα πολύ προσεγμένες τεχνικές σε όλα της τα επίπεδα.
Συνιστώ να ακούτε το Guarda Che Luna του Fred Buscaglione όσο διαβάζετε το κείμενο (https://youtu.be/lqzRNvx4tjQ).

Η επιλογή του ασπρόμαυρου ταιριάζει απόλυτα στο ύφος της ταινίας, καθώς αναπτύσσει τη διήγηση ενός υπαρξιακού ταξιδιού. Πρωταγωνίστρια είναι η υποφαινόμενη υποψήφια καλόγρια που έχει μεγαλώσει στο μοναστήρι. Πριν χειροτονηθεί και δώσει την όρκο της στον θεό, καλείται να αναζητήσει τις ρίζες της. Η μόνη εν ζωή συγγενής της είναι η δικαστίνα, μελαγχολική και ιδιαίτερη θεία της, η οποία επιπλέον ήταν και πρώην συνεργάτιδα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Πολωνίας (επί Stalin) και τη φώναζαν Κόκκινη Βάντα.

Είναι μία ηρωίδα που κουβαλάει την ενοχή της, τον πόνο της και τα πάθη της σε όλη την ταινία, έξοχη ερμηνεία και υπερβολικά ενδιαφέρων ο ρόλος της. Η θεία της έχει αρνηθεί να την υιοθετήσει, ο χαρακτήρας της αποδίδεται τέλεια από τις εκφράσεις της ηθοποιού και από πολύ λίγα πλάνα που μας δίνουν όλο το σκοτεινό της υπόβαθρο και ψυχισμό. Οι δυο τους –πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, αλλά με κοινό τους τα εσωτερικά τους κενά– αποφασίζουν να κάνουν ένα ταξίδι και να ψάξουν κάποιον πού να γνωρίζει να τις πει πώς πέθαναν οι γονείς της Ida. Η θεία της Ida φαίνεται να κάνει μία έκπτωτη ζωή, ενώ η Ida είναι σε μία φάση απόλυτης αφιέρωσης και αφοσίωσης στον θεό, η οποία βέβαια τίθεται υπό αμφισβήτηση. Η Ida ανακαλύπτει τελικά πως είναι παιδί Εβραίων που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της κατοχής της Πολωνίας από τους Γερμανούς στον Β΄ Παγκόσμιο.

Η ταινία έχει τόσο μα τόσο ξεχωριστή φωτογραφία από τους Lukasz Zal, Ryszard Lenczewski που δεν μπορείς να σταματήσεις ούτε στιγμή να παρακολουθείς αυτά που συμβαίνουν μέσα στην κυρίαρχη σιωπή. Η ταινία είναι επιβλητική. Τα συναισθήματα εκφράζονται μέσω της σκηνοθεσίας και της φωτογραφίας, των πλάνων, των κάδρων και των χώρων. Απίστευτη κινηματογράφηση.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως μιλάει μέσω των χώρων και της έγκυρης τοποθέτησης των ηρωίδων μέσα σε αυτούς. Οι ηθοποιές εξαιρετικές, σε αποστομώνουν (Agata Kulesza και Agata Trzebuchowska) με το διαλογικό μέρος να είναι τόσο όσο πρέπει (σενάριο Pawlikowski και Rebecca Lenkiewicz). Ο ήχος δεν παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Εντούτοις, έχουν γίνει οι σωστές μουσικές επιλογές (πολωνέζικες έως κλασσική μουσική) που συμπληρώνουν το ασπρόμαυρο φόντο (Kristian Eidnes Andersen). Το υπόβαθρο ιστορικό και βαρύ, αλλά όπως όλα στην ταινία δίνεται έμμεσα και εσωτερικά, όχι τόσο εξωτερικά. Γενικώς, η ταινία έχει διάφορα ενδιαφέροντα δίπολα -όπως άσωτη ζωή, μοναχισμός-, αντιθέσεις, μεταφορικές αναζητήσεις που παρουσιάζονται με υποδόριους τρόπους.

Στην Ida ο χώρος εκφράζει τη συναισθηματική κατάσταση των ηρωίδων. Ο φωτισμός της ταινίας είναι φανταστικός, τα κινηματογραφικά κάδρα έτοιμα για κρέμασμα, οι κινήσεις όλες συμβολικές (για παράδειγμα, αλλαγή ρούχων και παπουτσιών σημαίνει αλλαγή πρακτικών). Στο κάδρο υπάρχει συχνά πίσω κίνηση που εμπλουτίζει αυτό που συμβαίνει μπροστά. Ό,τι λέγεται είναι απόλυτα χρήσιμο και έχει απόλυτη σημασία για την ταινία. Βλέπεις την ταινία και ενώ φαινομενικά η δράση είναι αργή, στο εσωτερικό της ταινίας υπάρχει έντονη κίνηση που συνθέτει ένα πολύ ξεχωριστό υφαντό συναισθηματικότητας και συμπάθειας για τις παθούσες. Κι αυτή η μαγική σιωπή στα σωστά σημεία έχει τη χάρη να σε συνεπαίρνει. 

Νιώθεις ότι ταξιδεύεις μαζί με τις ηρωίδες, προς τι κανείς δεν ξέρει ακριβώς. Αυτό που αναζητούν δεν είναι αυτό που ορίζεται μονάχα, αλλά είναι κάτι πολύ παραπάνω, κάτι ευρύτατο και κοινό με κάθε θεατή. Η ατμόσφαιρα της ταινίας είναι μελαγχολική, γλυκιά, κάποτε σκληρή και άλλες φορές πιο απαλή, αλλά καταφέρνει συνεχώς να σε διαπερνάει υπογείως ή και φανερά.  

Ήδη είπα πολλά που φαίνονται λίγα μπροστά σε μία πάρα πολύ καλή ταινία. Να τη δείτε.

https://www.youtube.com/watch?v=Cx-TxiBi43c