Ευδοκία

1971 // Αλέξης Δαμιανός 

Αξιοσημείωτο το αισθητικό αριστούργημα του Δαμιανού. Γνωρίζει πολύ καλά πώς να χειρίζεται τον χώρο, τα φώτα, τις κάμερες, τους ηθοποιούς του και δεν το κρύβει. Εντάξει, ήταν της εποχής, αλλά ο έρωτας της πόρνης με τον άνδρακλα στρατιωταρά είναι ένα παραμύθι που πούλησε. Γενικά, η ανδρίλα και η ματσίλα των ανδρών ηρώων σε σημεία ήταν τραγελαφική (νταλκαδιασμένος και σουρωμένος, ο πρωταγωνιστής σηκώνει το τραπέζι με τα δόντια και χορεύει ζεϊμπέκικο). Αλλά η ταινία έχει φοβερά κάδρα και φωτογραφία που σου παίρνουν την ανάσα (credits στον Χρήστο Μάγκο, μάλλον χρειάζονται εδώ). 

Έμαθα από πού προέρχεται το γνωστό ζεϊμπέκικο της Ευδοκίας. Η μουσική της ταινίας είναι γραμμένη αποκλειστικά για την ταινία από τον Μάνο Λοΐζο. Είναι φοβερή σκηνή. Η σοβαρότητά της. Δεν μπορώ να την περιγράψω. Αλλά, γενικά, η ταινία έχει τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα της εποχής παρότι οι σεναριογράφοι (Δαμιανός-John Baldwin) βάζουν μία πόρνη να έχει δικαίωμα στον έρωτα, παρά την εποχή. Τη βάζουν σε έναν ακραίο έρωτα κάπως παράφορο, ας πούμε πιο ωμό και χωρίς όρια -βέβαια, δεν δικαιολογείται το ξύλο που πέφτει. Οι δημιουργοί πιθανώς προσπαθούσαν να πλησιάσουν και λίγο την πραγματικότητα, γιατί αν παρουσίαζαν τότε ένα "απελευθερωτικά" δοσμένο ειδύλλιο ετεροκανονικότητας θα κατέληγαν να κάνουν μία αρτιστική εκδοχή του The way we were και δεν θα το έφταναν με τίποτα, γιατί δεν θα είχαν μία Barbra Streisand κι έναν Robert Redford να το υποστηρίξουν. Οπότε μάλλον είπαν να δείξουν τα πιο κοντινά στην ελληνική νοοτροπία πρότυπα. Σημαντικό βέβαια εδώ είναι να πούμε ότι το The way we were γυρίστηκε τρία χρόνια μετά, οπότε ο Sydney Pollack μπορεί να είδε την Ευδοκία σε τίποτα διακοπές στην Ελλάδα και να είπε "τώρα εγώ θα τον ξεπεράσω" ή απλώς να έγινε μία συμπαντική συνεννόηση των σκηνοθετικών μυαλών ή απλώς εγώ κάνω άκυρες συνδέσεις επειδή είδα πρόσφατα και τις δύο ταινίες. 

Και ο Γιώργος Κουτουζής και η Μαρία Βασιλείου ανταποκρίνονται στους ρόλους τους μια χαρά, τελικά. Οπότε βλέπουμε μία άψογη κινηματογραφική σύνθεση της "ελληνικότητας", του "ντερτιού", του παράνομου έρωτα πόρνης-λοχία και τον ανδρισμό του λοχία που γλυτώνει το να είναι ένας κατώτερος "πούστης". Δεν πειράζει που δεν ξεπέρασαν αυτό το στερεότυπο, ένα τη φορά. 

Το ειδύλλιο οδηγεί σε πολύ γρήγορες αποφάσεις γάμου που από ό,τι έμαθα από ενημερωμένη συμφοιτήτριά μου είναι κλασικές σε ελληνικές ταινίες. Πρέπει να δω περισσότερα για να καταλάβω πώς λειτουργεί ένα από τα φοβερά αυτά στοιχεία που συναρτούν την παρανοϊκή νοοτροπία της εποχής. Όλοι παντρεύονται μπαμ-μπαμ. Φάση αντί να πάμε για καφέ, να πούμε δύο κουβέντες να σε γνωρίσω καλύτερα:

-Παντρευόμαστε;

-Βλακεία; 

-Ας παντρευτούμε. 

Αλλά τα πράγματα δυσκολεύουν. Πάλι ντέρτια και καημοί. Η νύφη δεν το σκάει, αλλά ο γαμπρός κάνει τσαλίμια και καταλήγουμε να βλέπουμε πάλι καλοστημένα πλάνα, υπέροχες σκηνές που κάνουν τα χίλια μύρια για να αναδείξουν μία πλοκή που χολοσκάει για να δείξει ενδιαφέρουσα. Η ταινία θα μπορούσε να είναι υπαρξιακή, δυστυχώς δεν είναι και δεν θα γίνει. Πιάνει όμως κάτι συναισθηματικά βαθύτερο, χάριν αριστοτεχνίας των δημιουργών της. 

Έχει και μια ωραία σκηνή χορού και οφείλω να την αναφέρω γιατί τρελαίνομαι για αυτές τις σκηνές στον κινηματογράφο. Δύο πόρνες χορεύουν σε ένα δωμάτιο. Τα απλά δωμάτια της ταινίας και οι εξωτερικοί χώροι όλα φανταστικά και σωστά επιλεγμένα. Παρά τα θέματα που έχει και παρά τον λίγο κακούλη ήχο και το voice over συνιστώ να τη δείτε και να νταλκαδιαστείτε, αν δεν το έχετε ήδη κάνει.